Görünmeyen Bir Sosyal Yara: Boşanma Sonrası Baba Yoksunluğu (Âyetler Özelinde Bir Okuma Denemesi)
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18054743Anahtar Kelimeler:
Tefsir, Boşanma, Baba, Sorumluluk, Çocuk, Kul Hakkı.Özet
Boşanma sorunlu bir evlilik için bazen kaçınılmaz bir çözüm olduğu gibi aynı zamanda bütün paydaşları için farklı boyutlarda zorluk ve sıkıntılara yol açan bir deneyimdir. Bu sürecin minimum hasar ve maksimum faydayla yaşanması için alınması gereken bir dizi tedbir ve uyulması zorunlu kurallar vardır. Bu kuralların bir kısmı yasalarda karşılık bulurken bir kısmı da manevi mesuliyet sahasında yer alır. Boşanma sonrası eski çiftin varsa evlatlarına karşı sorumluluklarını tam manasıyla yerine getirmesi beklenir. Ebeveynin sorumluluklarını layıkıyla taşımaması durumunda ise ortaya ağır bir kul hakkı ihlali çıkar. Bu makalede boşanma sonrasında evlatlarını da boşamış gibi davranan babaların oluşturduğu derin boşluk duygusu sosyal bir yara ve kul hakkı ihlali olarak tanımlanmıştır. Konu ilgili âyetler ve âyetlere yön veren nüzûl ortamı çerçevesinde irdelenmiş, tefsirlere yansıyan boyutuyla değerlendirmeler yapılmıştır. Bunun yanı sıra Türk örfünün örtük şekilde babalara boşanma sonrası serbestlik ruhsatı veren yapısı üzerinde de tahliller yapılmıştır. Çocukla sağlıklı iletişim kurma, nafaka gibi konular etrafında oluşan güncel sorunlara dikkat çekilmiş, bu sorunların çocuğun eğitiminde sadece baba tarafından gerçekleştirilebilecek fonksiyonların icra edilmesine engel oluşu üzerinde durulmuştur. Geleneksel tasavvurda evlatlarının ardında “dağ gibi” duruşuyla betimlenen ancak bu rolü silikleşen “evin direği” babanın yeniden bu konuma davet edilmesine ihtiyaç vardır.
Öne Çıkanlar
- Velâyet anneye verildiğinde baba–çocuk iletişiminin zayıflaması ciddi bir sosyal probleme dönüşmektedir.
- Görüşmeme, nafaka ödememe ve sorumluluk almama davranışları, çocuğun gelişiminde ağır tahribatlara yol açmaktadır.
- Bazı Kur’ân âyetleri, modern örf ve hukuk farklılıkları sebebiyle uygulamada tam karşılık bulmamaktadır.
- Kur’ân’ın ortaya koyduğu ilke ve yöntemler ile güncel pratikler arasında dikkate değer uyumsuzluklar oluşmaktadır.
- Aile içi sorumsuzluk ve adaletsizlikler kul hakkı bağlamına dâhil olup ciddi bir ahlâkî problem oluşturmaktadır.
Referanslar
Aktaş, Çisem. “Boşanmanın Erkekler Üzerindeki Etkisi: İstanbul Örneği”. İMGELEM 2 (Temmuz 2018), 1-29.
Aktaş, Gül - Uray, Duygu. “Erkeklerin Boşanma Sürecine İlişkin Deneyimleri: Denizli’de Nitel Bir Çalışma”. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 45/2 (Aralık 2021), 1-28.
Altıntaş, Ramazan. Bütün Yönleriyle Cahiliyye. Konya: Ribat Yayınevi, 1999.
Babalar ve Çocuklar Derneği. “Kadın Cinayetlerindeki Artış”. Erişim 25 Kasım 2025. https://babader.org.tr/kadin-cinayetlerindeki-artis/
Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Alî er-Râzî el-. Ahkâmu’l-Kurân. ed. Muhammed Sâdık Kamhâvî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâu’t-Turâs, 1412.
Cookston, Jeffrey - Finlay, Andrea K. “Father Involvement and Adolescent Adjustment: Longitudinal Findings from Add Health”. Fathering: A Journal of Theory, Research, and Practice about Men as Fathers 4/2 (2006), 137-158.
Çağrıcı, Mustafa. “Asabiyet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 1991. https://islamansiklopedisi.org.tr/asabiyet
Çelik, Halil - Badem, Mustafa. “Kur’ân’ı Anlamaya Katkısı Bakımından: Kur’ân’ın Nüzûl Ortamı ve Nüzûl Süreci”. İlahiyat Akademi 16 (2022), 83-112.
Demirel, Yüksel. “Baba Yokluğunun Ergenler Üzerindeki Olumsuz Etkileri”. Journal of Social and Humanities Sciences Research 8 (2021), 413-424.
Dindi, Emrah. Kur’an’da İslam Öncesi Kültür Nassın Olguyla Diyalektik İlişkisi. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2017.
Downer, Jason T. vd. “Father Involvement During Early Childhood and Its Association with Children’s Early Learning: A Meta-Analysis”. Early Education and Development 24/6 (2013), 898-922.
Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş’as b. İshâk es-Sicistânî. es-Sünen. yy: Dâru İhyâi’s-Sünneti’n-Nebeviyye, tsz.
Eşkinat, Rana. “Türkiye’de Kadına Yönelik Şiddet (Boşanmış Kadınlara Yönelik Araştırma”. Dumlupınar Üniversiitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 37 (2013), 289-302.
Flouri, Eirini - Buchanan, Ann. “Early Father’s and Mother’s Involvement and Child’s Later Educational Outcomes”. British Journal of Educational Psychology 74/2 (2004), 141-153. https://doi.org/10.1348/000709904773839806
Flouri, Eirini - Buchanan, Ann. “The role of father involvement in children’s later mental health”. Journal of Adolescence 26/1 (2003), 68-73.
Hamidullah, Muhammed. İslam Peygamberi. çev. Mehmet Yazgan. İstanbul: Beyan Yayınları, 2015.
Hamidullah, Muhammed. İslam Tarihine Giriş. çev. Salih Tuğ. İstanbul: İFAV, 2000.
İbn Mâce, Ebû Abdullah Muhammed b. Yezîd el- Kazveyn. Sünen-i İbn Mâce. Kahire: Dâru İhyâu Kütübi’l-Arabiyye, 1372.
Mukâtil, Ebu’l-Hasen Mukâtil b. Süleymân. Tefsîru Mukâtil b. Süleymân. ed. Abdullah Mahmûd. 1 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâu’t-Turâs, 1. Basım, 1423.
Sevim, Yelda vd. “Boşanan Erkeklerin Sorunları Üzerine Sosyolojik Bir Araştırma (Elazığ İli Örneği)”. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26/2 (2016), 293-316.
Soysal, Nevin Nesrin. 7 Ced 7 Nesil Ailenin Mutluluk Atölyesi. İstanbul: Hayy Kitap, 2020.
Soysal, Nevin Nesrin. Celal ve Cemal Aynasında Eril Dişil Bilgeliği. İstanbul: Aile Yayınları, 2023.
Şenat, Fatma Asiye. “Bazı Tefsir Metinlerine Yansıyan Boyutuyla Cinsiyet Algısı -Zuhruf Suresi 18. Âyet Örneği-”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4/6 (2017), 7-21.
Şenat, Fatma Asiye. “İnsanlık Onurunu Zedeleyen Yönüyle Toplumsal Cinsiyet Rolleri”. Günümüzde İnsan Onurunu Zedeleyen Unsurlar. 762-773. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2013.
Şenat, Fatma Asiye. Olgu İle Algı Arasında İtaat. Konya: Çizgi Kitabevi, 2016.
Şenat, Fatma Asiye. “‘Yeryüzünde Sorumlu Halife’ Olarak Kadın”. Kadın Olmak: İslâm, Gelenek, Modernite ve Ötesi. 31-53, 2019.
Taberî, Muhammed b. Cerîr et. Câmiu’l-beyân an te’vîli âyi’l-Kurân. ed. Abdullah b Abdu’l-Muhsin et-Türkî. 1 Cilt. Dâru Hicr, ts.
Talâk Suresi 1-7. Ayet Tefsiri - Diyanet İşleri Başkanlığı”. Erişim 27 Aralık 2025. https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/Tal%C3%A2k-suresi/5218/1-7-ayet-tefsiri
Tan, Zeki. Kur’an’ı Anlamada Cahiliyeyi Bilmek. İstanbul: Özgü Yayıncılık, 2018.
Taşkın, Necdet. “Çocukların Gelişiminde Katkıları Unutulanlar: Babalar”. Eğitime Bakış Dergisi 7 (2011), 43-47.
Tirmizî, Muhammed b. Îsa. Sünenü’t-Tirmizî,. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmiyye, 1998.
TÜİK, Türkiye İstatistik Kurumu. “Evlenme ve Boşanma İstatistikleri”, 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Evlenme-ve-Bo%C5%9Fanma-statistikleri-2024-
Yazıbaşı, Muhammet Ali. “Çocuk Eğitiminde Babanın Rolü”. Erkek Olmak. ed. Fatma Asiye Şenat. İstanbul: İz Yayıncılık, 2023.
Yılkan, İhsan - Yaman, Ömer Miraç. “Boşanmanın Deneyimlenmesi Üzerine Karma Bir Desen Çalışması: Erkeklerin Gözünden Boşanma”. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 22/1 (Ekim 2023), 2137-3159.
Yılmaz, Abdullah. İlga, İbka, Islah Açısından Cahiliye Dönemi Nikâh Çeşitleri ve Rivayetlere Yansıması. Burdur: Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans, 2023.
Zemahşerî, Ebu’l-Kâsım Mahmûd ez-. el-Keşşâf an Hakâiki Gavâmidu’t-Tenzîl ve Uyûnu’l-Ekâvîl fi Vucûhi’t-Te’vîl. ed. Adil Ahmed- Ali Muhammed Muavvid. 6 Cilt. Riyad: Mektebetu’l-Ubeyke, 1418.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Fatma Asiye Şenat
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
