From Qut to National Sovereignty: The Shift in the Legitimate Holder of Sovereignty in Turkish Law
Article Sidebar
Main Article Content
Özet
This study examines the transition of sovereignty in Turkish law from the Ottoman dynasty to the nation, not as a transfer of powers from the sultan to the Grand National Assembly, but as a change in the subject regarded as holding the original right to rule. Its point of departure is qut, which explained the legitimacy of rulership in the pre-Islamic Turkic tradition. Qut was not the historical equivalent of modern sovereignty. Rather than denoting the abstract, permanent, and impersonal authority of the state, it signified divine recognition that a ruler was worthy of governing. It also confined legitimate claims to rulership to a dynastic circle and linked lineage with customary law, political success, justice, and public order. The article’s original contribution lies not in claiming that qut survived unchanged in the Ottoman State, but in arguing that this dynasty-centred framework was reformulated after Islamisation through the sharia, customary law, conquest, the caliphate, justice, and dynastic genealogy. Although sultans could be criticised or deposed, the dynasty’s privilege of furnishing the ruler remained intact. The Ottoman Constitution of 1876 converted this privilege into constitutional law, while the amendments of 1909 restricted the sultan’s powers without abolishing the dynastic principle. Article 1 of the Constitution of 1921, declaring that sovereignty belonged unconditionally to the nation, replaced the dynasty with the nation as the legitimate holder of sovereignty. The abolition of the sultanate in 1922 and the proclamation of the Republic in 1923 were institutional consequences of this constituent transformation.
Article Details
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Referanslar
Abadan, Yavuz. “Osmanlı İmparatorluğunda Anayasa Sistemine Geçiş Hareketleri”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 14/1 (1957), 3-37.
Abadan, Yavuz – Savcı, Bahri. Türkiye’de Anayasa Gelişmelerine Bir Bakış. Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, 1959.
Abolition of the Caliphate Law No. 431, Hilâfetin İlgasına ve Hanedan-ı Osmanî’nin Türkiye Cumhuriyeti Memâliki Haricine Çıkarılmasına Dair Kanun (Law No. 431). Türkiye: Grand National Assembly, 3 March 1924.
Ahmad, Feroz. The Young Turks: The Committee of Union and Progress in Turkish Politics, 1908-1914. Oxford: Clarendon Press, 1969.
Ahmetbeyoğlu, Ali. “Eski Türklerde Kut ve Töre Bağlamında Hükümranlığın Hududları”. Tarih Dergisi 71 (2020), 29-50.
Akın, Rıdvan. “1921 Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu’nun Türk Kamu Hukukundaki Yeri”. 100. Yıl Perspektifiyle 1921 Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu ve Millî Egemenlik. ed. Haluk Alkan – Ahmet Köroğlu. 137-148. Ankara: TBMM Basımevi, 2023.
Akman, Mehmet. Osmanlı Devleti’nde Kardeş Katli. Istanbul: Eren Yayıncılık, 1997.
Akyılmaz, Gül. “Osmanlı Devleti’nde Egemenlik Kavramının Gelişimi”. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 7/1-2 (1999), 129-159.
Akyılmaz, Hatice Cemre. “1921 Anayasası ile Değişen Egemenlik Anlayışının Yasama ve Yürütme İlişkilerine Etkisi”. 1921 Teşkîlât-ı Esâsîye Kanunu ve Makaleler. ed. Murat Alper Parlak. 267-298. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2022.
Altuntaş Duman, Nezahat. “Osmanlı Devleti’nde İktidarın Meşruiyeti Üzerine”. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi 78/4 (2023), 663-686.
Amendment Law No. 364, 1921 Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu’nun Bazı Mevaddının Tavzihan Tadiline Dair Kanun (Law No. 364). Türkiye: Grand National Assembly, 29 October 1923.
Anayurt, Ömer. “1924 Anayasasında Meclis-Yürütme İlişkileri”. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 13/39 (1997), 673-694.
Arsal, Sadri Maksudi. Türk Tarihi ve Hukuk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2. Basım, 2020.
Arsel, İlhan. Türk Anayasa Hukukunun Umumi Esasları. 1 Cilt. Ankara: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, 1965.
Atatürk, Mustafa Kemal. Nutuk. 2 Cilt. Istanbul: Türk Devrim Tarihi Enstitüsü Yayınları, 1973.
Aydın, Mehmet Âkif. “1921 Tarihli Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu ve Getirdiği Yasama Anlayışı”. 100. Yıl Perspektifiyle 1921 Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu ve Millî Egemenlik. ed. Haluk Alkan – Ahmet Köroğlu. 3-19. Ankara: TBMM Basımevi, 2023.
Aydın, Mehmet Akif. Türk Hukuk Tarihi. Istanbul: Beta, 1999.
Beşirli, Hayati. “Kutadgu Bilig’de Hükümdarlık ve Hükümdarın Meşruiyeti”. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum 5/14 (2016), 19-33.
Bodin, Jean. On Sovereignty: Four Chapters from The Six Books of the Commonwealth. ed. and trans. Julian H. Franklin. Cambridge: Cambridge University Press, 1992.
Can, Osman. “1921 Anayasası’nın 100. Yılı: Bir İstisnai Başarı ve Dramatik Başarısızlık Hikâyesi”. Anayasa Yargısı 38/1 (2021), 127-170.
Ceylan, Ayhan. “Osmanlı Anayasacılığı ve 1921 Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu’na Yansımaları”. 100. Yıl Perspektifiyle 1921 Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu ve Millî Egemenlik. ed. Haluk Alkan – Ahmet Köroğlu. 117-136. Ankara: TBMM Basımevi, 2023.
Constitution of 1921, Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu (Law No. 85). Türkiye: Grand National Assembly, 20 January 1921.
Donuk, Abdülkadir. “Eski Türklerde Hükümdarın Vazifeleri ve Vasıfları”. Türk Dünyası Araştırmaları 17 (1982), 103-152.
Emecen, Feridun Mümtaz. “Osmanlı Hanedanına Alternatif Arayışlar Üzerine Bazı Örnekler ve Mülahazalar”. İslâm Araştırmaları Dergisi 6 (2001), 63-76.
Eren, Abdurrahman. “Kurucu İktidar Yetkisi Açısından 1921 Anayasası’nın Kabulü ve Uğradığı Değişiklikler”. 100. Yıl Perspektifiyle 1921 Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu ve Millî Egemenlik. ed. Haluk Alkan – Ahmet Köroğlu. 151-158. Ankara: TBMM Basımevi, 2023.
Eroğlu, Haldun. “Osmanlılarda İktidarın Değişim Süreci ve Meşruiyet Sorunu”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi 43/2 (2003), 19-39.
Esen, Bülent Nuri. Türk Anayasa Hukuku. Ankara: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, 1968.
GNA Decision No. 308, Türkiye Büyük Millet Meclisinin 1 Kasım 1922 Tarihli ve 308 Sayılı Kararı. Türkiye: Grand National Assembly, 1 November 1922.
Golden, Peter Benjamin. “The Türk Imperial Tradition in the Pre-Činggisid Era”. Imperial Statecraft: Political Forms and Techniques of Governance in Inner Asia, Sixth-Twentieth Centuries. ed. David Sneath. 53-78. Bellingham: Center for East Asian Studies, Western Washington University, 2006.
Gökpınar, Bekir. “Osmanlı Kronikleri Işığında Sultan İbrahim ve Dönemi (1640-1648)”. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 6/10 (2020), 1-22.
Gözler, Kemal. Türk Anayasa Hukuku Dersleri. Bursa: Ekin, 22. Basım, 2018.
Imber, Colin. “The Ottoman Dynastic Myth”. Turcica 19 (1987), 7-27.
İnalcık, Halil. “Osmanlılar’da Saltanat Veraseti Usulü ve Türk Hâkimiyet Telakkisiyle İlgisi”. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi 14/1 (1959), 69-94.
Kantorowicz, Ernst Hartwig. The King’s Two Bodies: A Study in Mediaeval Political Theology. Princeton: Princeton University Press, 1957.
Kapani, Münci. Politika Bilimine Giriş. Ankara: Bilgi Yayınevi, 4. Basım, 1988.
Karateke, Hakan T. “Legitimizing the Ottoman Sultanate: A Framework for Historical Analysis”. Legitimizing the Order: The Ottoman Rhetoric of State Power. ed. Hakan T. Karateke – Maurus Reinkowski. 13-52. Leiden-Boston: Brill, 2005.
Kili, Suna – Gözübüyük, A. Şeref. Türk Anayasa Metinleri: Sened-i İttifak’tan Günümüze. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1985.
Kıvrak, Ensar. “Osmanlı Erken Modern Döneminde Egemenliğin Sürekliliği Sorunu ve Devlet Tüzel Kişiliğinin Gelişimi (1453-1617)”. International Journal of Social Inquiry 14/2 (2021), 693-714.
Konan, Birsen. “1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu Layihası”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 71/1 (2022), 437-476.
Oktay, Cemil. “Geleneksel Dönemin Reayasının Millete Dönüşümü”. 100. Yıl Perspektifiyle 1921 Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu ve Millî Egemenlik. ed. Haluk Alkan – Ahmet Köroğlu. 161-174. Ankara: TBMM Basımevi, 2023.
Ottoman Constitution, Kânûn-ı Esâsî. Ottoman Empire, 23 December 1876.
Özbudun, Ergun. 1921 Anayasası. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 1992.
Özbudun, Ergun. “TBMM Hükûmetinin Hukukî Niteliği”. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 1/2 (1985), 475-503.
Özçelik, İsmail. “Atatürk’ün Nutuk Adlı Eserinde 1921 Anayasası”. 1921 Anayasası’nın Kabul Edilişinin 100. Yılı Ulusal Sempozyumu. ed. Ömer Anayurt – Yusuf Tekin. 177-197. Ankara: TBMM Basımevi, 2022.
Pamir, Aybars. “Eski Orta-Asya Türk Kamu Hukuku’nda Kağanların Görev ve Sorumlulukları”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 71/1 (2022), 321-348.
Pamir, Aybars. “Orta-Asya Türk Hukukunda Töre Kavramı”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 58/2 (2009), 359-375.
Pamir, Aybars. “Osmanlı Egemenlik Anlayışında Sened-i İttifak’ın Yeri”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 53/2 (2004), 61-82.
Peirce, Leslie Penn. The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire. New York: Oxford University Press, 1993.
Soysal, Mümtaz. 100 Soruda Anayasanın Anlamı. Istanbul: Gerçek Yayınevi, 5. Basım, 1979.
Soysal, Mümtaz. Anayasaya Giriş. Ankara: Sevinç Matbaası, 2. Basım, 1969.
Tanör, Bülent. Osmanlı-Türk Anayasal Gelişmeleri (1789-1980). Istanbul: Yapı Kredi Yayınları, 33. Basım, 2020.
Tanör, Bülent. Türkiye’de Kongre İktidarları (1918-1920). Istanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2009.
TBMM Zabıt Ceridesi. Term 1, Vol. 24, Sitting 130. 1 November 1922.
Tunaya, Tarık Zafer. “Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümetinin Kuruluşu ve Siyasî Karakteri”. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 23/3-4 (1958), 227-247.
Turan, Namık Sinan. “Monark Hâkimiyetinden Hâkimiyet-i Milliyeye: Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e Politik Kültürde Egemenliğin Kaynağı Tartışmaları”. 100. Yıl Perspektifiyle 1921 Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu ve Millî Egemenlik. ed. Haluk Alkan – Ahmet Köroğlu. 31-96. Ankara: TBMM Basımevi, 2023.
Üçok, Coşkun vd. Türk Hukuk Tarihi. Ankara: Turhan Kitabevi, 17. Basım, 2015.
Yamaç, Müzehher. “1921 Teşkilât-ı Esasiye Anayasası’nın Tadilatı”. 1921 Teşkîlât-ı Esâsîye Kanunu ve Makaleler. ed. Murat Alper Parlak. 239-267. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2022.
Yosmaoğlu, İpek. “Kanun, Yasallık ve Meşruiyet: Osmanlı’da Meşruiyet Meselesi Hakkında Bir Deneme”. Toplum ve Bilim 71 (1996), 507-519.
Yusuf Has Hâcib. Kutadgu Bilig. çev. Reşid Rahmeti Arat. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1991.