Kur’ân Perspektifinde Vahiy Öncesi Dönem ve Modern Dönem Melek-Cin Tasavvurlarının Karşılaştırmalı Analizi
Article Sidebar
Main Article Content
Özet
Bu çalışma, İslam öncesi Arap toplumunun melek, cin gibi metafizik varlıklara yönelik tasavvurlarını ve bu tasavvurların Kur’ân’ın inşa ettiği yeni anlam dünyasındaki konumunu ele almaktadır. Araştırmanın temel iddiası, günümüz Müslüman toplumlarındaki popüler metafizik algısının, Kur’ânî referanslardan ziyade büyük oranda Cahiliye Dönemi yarı-animist bakiyesinden beslendiğidir. Çalışmada, bu varlıkların tarihsel süreçte birer istismar alanına dönüştürülme biçimleri sosyolojik ve psikolojik bağlamda analiz edilmiştir. Meleklerin dişilleştirilmesi, cinlerin gayb bilgisiyle ilişkilendirilmesi gibi sapmaların Kur’ân tarafından nasıl tevhit eksenli bir tashihe tabi tutulduğu analiz edilmektedir. Ayrıca, bu kadim telakkilerin günümüz popüler kültürü ve “Yeni-Cahiliye” formundaki inanç pratikleri üzerindeki izdüşümleri, Cebrail (a.s) örneğinde vahyin epistemolojik güvenliği bağlamında değerlendirilmektedir. Nitel araştırma yönteminin benimsendiği çalışmada, klasik tefsir literatürü ile modern dönem algısı karşılaştırmalı olarak incelenmiş, vahiyle inşa edilen tevhit inancının mitolojik unsurlardan arındırılmasının önemi vurgulanmıştır. Araştırmada, Cahiliye Dönemi’ne ait bu tasavvurların form değiştirerek günümüz inanç pratiklerinde varlığını örtük bir şekilde sürdürdüğü tespit edilmiştir. Böylelikle çalışma, bu çağın insanının İslam düşüncesine katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Article Details
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Referanslar
Âlûsî, Ebü’l-Meâli Cemâlüddîn Mahmûd Şükrî. Bülûğü’l-ereb fî maʿrifeti ahvâli’l-ʿArab. 3 Cilt. Mısır: Rahmaniye Yay., 1924.
Ana Britannica. “Cin”. 6: [Sayfa yok]. İstanbul: Ana Yayıncılık, 1992.
BirGün TV. “TİMUR SOYKAN HABERİ! ‘Erdoğan'ı koruyorum’ diyerek cinsel istismar ve şantaj skandalı!”. YouTube. Yayın Tarihi 31 Ekim 2024. https://www.youtube.com/watch?v=neEo0QP-Kwo
Brockelmann, Carl. İslam Milletleri ve Devletleri Tarihi. çev. Neşet Çağatay. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1964.
Câhiz, Ebû Osman Amr b. Bahr. Kitabü’l-Hayevân. thk. Abdüsselam Muhammed Harun. Kahire: Matbaatu Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1965.
Campbell, [Yazar Adı Belirtilmemiş]. Postyapısalcılık. çev. N. Örge. Ankara: Dost Yayınları, 2013.
Cevherî, İsmail İbn Hammad. Tâcü'l-Lüğa ve Sıhhâhu'l Arabiyye. thk. Abdulğafur Attar. 6 Cilt. 4. Baskı. Beyrut: Dârü'l-İlm li'l-Melâyîn, 1990.
CNN TÜRK. “5 erkeğe ‘cinsel istismar’ suçundan yargılanan Sözde şeyh Süleyman Işık’a 55 yıl hapis”. YouTube. Yayın Tarihi 6 Ekim 2021. https://www.youtube.com/watch?v=KMuVn0yXsXY
Çağatay, Neşet. İslâmdan Önce Arap Tarihi ve Câhiliye Çağı. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1957.
Çelebi, İlyas. “İstirâk-ı Sem’”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA). 23: 371-373. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
Çelebi, İlyas. “Sihir”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA). 37: 170-172. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
Derveze, İzzet. Kur’ân’a Göre Hz. Muhammed’in Hayatı. İstanbul: Yarın Yayınları, 2015.
Durkheim, Emile. Din Hayatının İbtidâî Şekilleri. çev. Hüseyin Cahit Yalçın. İstanbul: Tanin Matbaası, 1923.
el-Ânî, Abdulkadir Molla Huveyş Gazi. Beyânu’l-Meânî. Dımaşk: Matbaatü’t-Terakkî, 1965.
el-Isfahânî, Ebû’l-Ferec. Kitâbu’l-Eğânî. 5. Baskı. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 2008.
el-Kelbî, Ebû’l-Münzir Hişâm b. Muhammed b. Sâib. Kitâbü’l-Esnâm: Putlar Kitabı. thk. Ahmed Zeki Paşa. çev. Beyza Düşüngen. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1969.
Eliade, Mircea. Dinler Tarihi: İnançlar ve İbadetlerin Morfolojisi. çev. Mustafa Ünal. İstanbul: Serhat Kitabevi, 2005.
Gaiman, Neil (Yaratıcı). Good Omens (Dizi, 2019-2023). http://www.imdb.com/title/tt1869454
Güler, Ersoy (Yönetmen). Sihirli Annem (Dizi, 2003-2012). http://www.imdb.com/title/tt0419373
Günaltay, Şemseddin. İslâm Öncesi Araplar ve Dinleri. 8. Baskı. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2016.
Günay, Ünver- Harun Güngör. Türk Din Tarihi. Kayseri: Laçin Yayınları, 1998.
Gündüz, Şinasi. “Câhiliye Dönemi”. Dinler Tarihi Araştırmaları-I. 359-370. Ankara: Dinler Tarihi Derneği Yayınları, 1998.
Gündüz, Şinasi. Mitoloji ile İnanç Arasında: Ortadoğu Dinsel Gelenekleri Üzerine Yazılar. Samsun: Etüt Yayınları, 1998.
Halk TV. “SAPIK CİNCİ HOCA ŞEBEKESİ! ‘Erdoğan'ın Cincisiyim’ diyerek kandırdı! Skandalı Soykan açığa çıkarmıştı”. YouTube. Yayın Tarihi 14 Ocak 2026. https://www.youtube.com/watch?v=N8vznJa5xlU
Han, Muhammed Abdulmuid. el-Esâtiru’l-‘Arabiyye Kable’l-İslâm. Kahire: Matba’atu Lecne-ti’t-Telif ve’t-Terceme, 1937.
İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ’ İmâdüddîn İsmâîl b. Şihâbiddîn Ömer. Tefsîrü’l-Kur’ân’ı’l-Azîm. thk. Mustafa es-Seyyid Muhammed vd. Kahire: Müessesetü Kurtuba- Mektebetü Evlâdi’ş-Şeyh li’t-Türâs, 2000.
İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem. Lisânü’l-Arab. Beyrut: Dâru Sâdir, ts.
Izutsu, Toshihiko. Kur’ân’da Tanrı ve İnsan. çev. Süleyman Ateş. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1975.
Karacadağ, Hasan (Yönetmen). Dabbe: Bir Cin Vakası (Film, 2012). http://www.imdb.com/title/tt2290680
Karacadağ, Hasan (Yönetmen). Dabbe: Cin Çarpması (Film, 2013). http://www.imdb.com/title/tt3091176
Karacadağ, Hasan (Yönetmen). Semum (Film, 2008). http://www.imdb.com/title/tt1155635
Kaytan, Feride (Yönetmen). Acemi Cadı (Dizi, 2006-2007). http://www.imdb.com/title/tt0832328
Kripke, Eric (Yaratıcı). Supernatural (Dizi, 2005-2020). http://www.imdb.com/title/tt0460649
Kurt, Abdurrahman. “Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yönden İslam Öncesi Mekke Toplumu”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/2 (2001), 115-135.
Küskün Yolcu. “Cinci Burhan Dalgali Hoca part 1 değişik #tiktok #tiktokvideo”. YouTube. Yayın Tarihi 14 Eylül 2020. https://www.youtube.com/watch?v=plqmtXQT_Ak
Lammens, Henri. Islam: Beliefs and Institutions. çev. E. Denison Ross. London: Frank Cass and Co. Ltd., 1968.
Lawrence, Francis (Yönetmen). Constantine (Film, 2005). http://www.imdb.com/title/tt0340118
Macit, Nadim. Kur’ân ve Hadise Göre Şirk ve Müşrik Toplum. Konya: Damla Yayınları, 1992.
Mâturîdî, Ebû Mansûr Muhammed b. Muhammed b. Mahmûd. Te’vîlâtü’l-Kur’ân. thk. Ahmet Vanlıoğlu vd. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2005-2010.
Mestçi, Alper (Yönetmen). Musallat (Film, 2007). http://www.imdb.com/title/tt1142512
Mestçi, Alper (Yönetmen). Siccin (Film, 2014). http://www.imdb.com/title/tt3904554
Mesud, Mihail. Esâtîr ve'l Mu'tekadâtu'l-'Arabiyye Kable'l İslâm. Beyrut: Daru'l-'Ilmi li'l-Melâyîn, 1994.
Mevdudi, Ebü’l-Alâ. Tarih Boyunca Tevhid Mücadelesi ve Hz. Peygamber. 2 Cilt. İstanbul: Pınar Yayınları, 1983.
Milel ve Nihal. “Mit Tarih ve Gerçeklik Sorunu Üzerine Notlar”. İnanç, Kültür ve Mitoloji Araştırmaları Dergisi 1/1 (2009), 21-35.
Necatigil, Behçet. Mitologya. İstanbul: Yapı Kredi Kültür Sanat Yayınları, 2017.
Öztürk, Mustafa. Kur’ân Kıssalarının Mahiyeti. İstanbul: Kuramer Yayınları, 2016.
Pak, Zekeriya. Kur’ân’da Kulluk. İstanbul: Kayıhan Yayınları, 1999.
Rousseau, Herve. Les Religions. 2. Baskı. Paris: PUF, 1971.
Sarıçam, İbrahim. Hz. Muhammed ve Evrensel Mesajı. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2002.
Show Ana Haber. “Cinci Hoca” 8 yıl 4 ay hapis cezası aldı!”. YouTube. Yayın Tarihi 20 Haziran 2025. https://www.youtube.com/watch?v=JhU034nTxSk
Söylemez, Mahfuz (ed.). Cahiliye Araplarının Ulûhiyet Anlayışı. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2005.
Şevkânî, Muhammed b. Ali. Fetḥu’l-ḳadîr. 4. Baskı. Beyrut: Dârü’l-Maʿrife, 2007.
Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr. Câmiʿu’l-beyân ʿan te’vîli Âyi’l-Kur’ân. thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî. Kahire: Dârü’l-Hicr, 2001.
Takkûş, Muhammed Süheyl. Tarihu’l-ʿArab Kable’l-İslâm. Beyrut: Dâru’n-Nefâis, 2009.
Tylor, Edward Burnett. İlkel Kültür. çev. Eren Kanat. İstanbul: Çavdar Yayınları, 2024.
Uludağ, Süleyman. “Azâim”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA). 4: 299-300. İstanbul: TDV Yayınları, 1991.
Usta, İbrahim. İslam Öncesi Arap Mitolojisi. 2. Basım. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2019.
Westermarck, Edward. İslâm Medeniyetinde Eski Putperestlik, Cahiliyet Devrinden Artakalan ve Kalıntı Halinde Yaşamaya Devam Eden İnançlar, Cin. Ankara: Yeni Matbaa, 1962.
Yanarocak, Selin. “Yahudilik ve Düşmüş Melekler”. Şalom Gazetesi. (06 Mart 2013). http://www.salom.com.tr/haber-89195-yahudilik_ve_dusmus_melekler.html
Yazır, Elmalılı M. Hamdi. Hak Dini Kur’ân Dili. çev. Nusrettin Bolelli vd. İstanbul: Zehraveyn Yayınları, 2023.
Yılmaz, Hüseyin. Dinler Tarihinin 200’ü. Ankara: Otto Yayınları, 2018.
Zbinden, Ernst. Ortadoğu’da ve İslam’da Ruh ve Cin İnançları. çev. E. Sarıkçıoğlu. İstanbul: Düşün Yay., ts.
Zemahşerî, Ebü’l-Kāsım Mahmûd b. Ömer. el-Keşşâf ‘an hakāʾiki ğavâmiżi’t-tenzîl ve ‘uyûni’l-ekāvîl fî vücûhi’t-teʾvîl. çev. Muhammed Coşkun vd. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2017.
Zemahşerî, Ebü’l-Kāsım Mahmûd b. Ömer. Esâsü’l-Belâğa. Beyrut: Dârü’n-Nefâis, 2009.