Biyografik Anlatılarla Değer Eğitimi: Tarih Okuyorum’un Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Işığında İncelenmesi

Özet

Bu çalışma, Ahmet Refik Altınay’ın Tarih Okuyorum (1911/1912) adlı eserinde yer alan değer unsurlarını, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde tanımlanan yirmi kök değer çerçevesinde incelemeyi ve bulguları DKAB (Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi) 2024 Programı’ndaki değer tanımlarıyla karşılaştırmalı olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma paradigması kapsamında doküman incelemesine dayalı betimsel-analitik bir tasarımla yürütülmüştür. Veri kaynağını eserin ilk baskısı oluşturmuştur. Veriler tümdengelimsel içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Analitik kategoriler, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde yer alan kök değerler esas alınarak önceden belirlenmiş olup metindeki açık ve örtük değer temsilleri bu çerçevede kodlanmıştır. Bulgular, eserde özellikle adalet, sorumluluk ve vatanseverlik değerlerinin yoğun ve tekrar eden örüntüler hâlinde temsil edildiğini göstermektedir. Bu değerler çoğunlukla halife ve padişah figürleri üzerinden, ideal yönetici tipolojisi bağlamında yapılandırılmıştır. Dürüstlük, merhamet, mütevazilik ve yardımseverlik gibi değerler hem bireysel ahlaki erdem hem de yönetsel ilke düzeyinde ele alınmış ve DKAB 2024 Programı’ndaki tanımlarla büyük ölçüde kavramsal süreklilik sergilemiştir. Buna karşılık özgürlük, dostluk ve saygı gibi bazı değerlerde vurgu değişimi ve kapsam genişlemesi tespit edilmiştir. Metinde özgürlük daha çok dini-milli egemenlik ve siyasal bağımsızlık bağlamında ele alınırken, DKAB 2024 Programı’nda bireysel haklar ve özgür irade ekseninde tanımlanmaktadır. Benzer şekilde dostluk ve saygı değerleri metinde kolektif aidiyet ve hiyerarşik düzen çerçevesinde sunulurken programda daha birey merkezli ve çoğulcu bir anlayışla yapılandırılmaktadır. Ayrıca mahremiyet, sabır, sağlıklı yaşam, tasarruf ve temizlik gibi bazı kök değerlerin metinde belirgin biçimde temsil edilmediği belirlenmiştir. Tarih Okuyorum adlı eser, tarih öğretimini değer eğitimiyle bütünleştiren erken dönem bir pedagojik metin olarak değerlendirilebilir. DKAB 2024 Programı ise değerleri daha sistematik, hak temelli ve çağdaş pedagojik yaklaşımlara uygun biçimde çerçevelemektedir. Çalışma, tarihsel pedagojik metinler ile güncel öğretim programları arasında değerler bağlamında hem süreklilik hem de kısmi dönüşüm bulunduğunu ortaya koymaktadır.